Levend en wel

Laatst zat ik een film te kijken over de Koreaoorlog. De stoere Zuid-Koreaanse soldaten salueerden bij het graf van een gesneuvelde soldaat. Een droevige maar mooie scene waarin de 'stoere binken' hen eer betogen. Maar erg veel rust zouden ze niet krijgen, want de kolonel stond alweer klaar met de volgende opdracht. 'We trekken naar de berg in het uiterste Noorden van Noord-Korea,' zei hij tegen de mannen. In het Koreaans, maar uiteraard was het Nederlands ondertiteld. 'Ik hoop dat jullie daar levend en wel aankomen.' En de volgende scene werd ingeluid.

Misschien is het wel de beste vertaling, het is immers gewoon een Nederlandse uitdrukking die wellicht ook wel een Koreaanse variant heeft. Maar toch vind ik het raar. 'Levend en wel'. Levend kan ik nog wel begrijpen, maar is dat ‘wel’ niet een beetje overbodig? Een tegenhanger zou 'levend, maar niet' zijn, maar dan klopt er weer helemaal niets van de betekenis. Ze moeten er namelijk juist wel heen.

Als je wel gebruikt, moet er toch ook een niet-variant zijn? Levend is in dit geval het belangrijkst, al vraag ik me dan weer af of je van je manschappen een 'dood en wel' kunt verwachten. Dat ze er wel zijn, maar niet in levende lijve. Een rampscenario zou natuurlijk dood en niet zijn. Dan zou de missie mislukt zijn.

Terwijl ik mijn klomp aan het breken was over deze taalkwestie, heb ik het even opgezocht. En wat blijkt? Het klopt als een tiet. Wel in het oud-Nederlands betekent namelijk ‘naar behoren’. In dat geval is het dus ‘Ik hoop dat jullie levend en naar behoren aankomen’. Een stuk logischer, maar er zit weer een addertje onder het gras. De zin is nu namelijk nog steeds dubbelop, maar dan de andere kant op. Naar behoren (of: wel) klopt, maar ‘levend’ is nu totaal overbodig. Ik neem aan dat in levende lijve ook onder de noemer ‘naar behoren’ valt. Of is het voor de kolonel ook rendabel om dode mannen die wel ‘naar behoren’ zijn op de plaats van bestemming te hebben? Nee, lijkt mij van niet. Vreemd…

* Ik heb deze kwestie met anderen besproken en dat heeft wat opgeleverd. Een klasgenoot zei – na lang te hebben nagedacht – dat het waarschijnlijk meer zegt over de situatie dan over het uiteindelijke doel. Bij ‘levend en wel’ wordt dan de nadruk gelegd op het feit dat de situatie levensbedreigend (of levensgevaarlijk) is. Ik kan me daar wel in vinden.