Blieft het u? (Raar woord: alstublieft)

Uit de serie: rare woorden, waarin ik elke keer een ingeburgerd of veelgebruikt woord behandel dat eigenlijk heel raar is. De vorige woorden waren: ontzettend, kassiewijle, verdieping, uitstekend en inderdaad.

Als je voor een lange vakantie in het buitenland bent is het altijd wel leuk om een paar woordjes van de taal te leren. Meestal zijn dat dan de standaard woordjes, zoals hallo en tot ziens. Een enkeling waagt zich aan zinnen als ‘hoe gaat het?’, maar voor de meeste toeristen is dat al een stap te ver. Twee woorden die wel altijd van pas komen zijn alstublieft en bedankt. S’il vous plaît en merci, por favor en gracias, bitte en danke of pazjalsta en spasiba. Allemaal mooie vertalingen, maar de Nederlandse variant heeft mij altijd geïnteresseerd. Dank je wel is nog begrijpelijk, maar alstublieft. Alstublieft? Alstublieft!

Alstublieft klinkt oer-Hollands. Gewoon een samentrekking, toch? Als, het, u en blieft. Pers het bij elkaar, zodat het lekker gemakkelijk uit te spreken is en je krijgt alstublieft. De he uit het vergeten we maar even, maar dat is iets wat we vaker doen (’t is toch waar?). Klinkklare taal. Dus als je iets aan iemand geeft, moet de ontvanger het blieven. Blieft lijkt namelijk een vervoeging van blieven, maar wat is dat in godsnaam? Blieven? Ik blief, jij blieft, wij blieven?

Van Dale doet maar vaag over alstublieft. Het kan als bijwoord en als tussenwoord worden gebruikt. En je kunt het afkorten met a.u.b., maar dat wisten we allang. Geen uitsluitsel over het ontstaan dus. Ook in het Groot Etymologisch woordenboek wordt er niet over gerept. Zelfs niet over de informele variant alsjeblieft (waar op magische wijze geen ‘het’ meer in voorkomt, waardoor het heel anders kan worden opgevat). Er wordt zelfs geen link naar blieven gelegd.

Maar blieven wordt wel erkend. Als een overgankelijk werkwoord: believen, wensen. ‘Verouderd’ staat er in het klein bijgeschreven. Bij believen is dat wel te zien, het woord stamt uit 1419 en komt van het woord lief. De definitie: gelieven, willen (doen), willen hebben. En een voorbeeldje: belieft u een kopje thee? Bingo! Dat moet wel de uitkomst zijn. Alstublieft is dus helemaal zo gek nog niet, het is alleen heel erg oud. “Belieft u een kopje thee?” – “Nou, dat is een zeer gemoedelijk gebaar, mijnjuffrouw. Graag!” – “Als het u belieft!” – “Dank u wel.”

Dus als je alstublieft zegt, zeg je letterlijk: als u het wenst of als u het hebben wilt. Dat er in alsjeblieft geen t zit is vrij logisch, omdat alsjetblieft gewoon niet klinkt. De woorden alstublieft en alsjeblieft zijn dus zo raar nog niet, ze zijn gewoon oud!