Balen als een stekker

Yuri van Gelder deed het toen hij tijdens het WK Turnen op zijn kont terechtkwam. Heel voetbalminnend Nederland deed het toen Iniesta in de 116de minuut het enige doelpunt van de finale maakte in Zuid-Afrika. Maar ook Job Cohen deed het toen hij nipt de Tweede Kamerverkiezingen had verloren. Balen als een stekker! Als een wat? Als een stekker. Vreemd eigenlijk, een stekker.

Balen stekkers zo intensief dat we het als een extreme kunnen beschouwen? Balen stekkers überhaupt wel? Het is op zich al bijzonder dat er in de uitdrukking geen mens of die aan te pas komt. Nee, een levenloze stekker. En dan weten we nog niet eens wat voor elektrisch apparaat eraan verbonden is. Oud kan de uitdrukking in ieder geval niet zijn, het is niet zo dat ze in de middeleeuwen al spraken van een stekker. Of zijn er meerdere vormen van stekkers? Dat zoeken we even uit.

Het boek Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen biedt in ieder geval geen uitkomst. Zowel balen als stekker komt niet in de woordenlijst voor. Van Dale geeft in ieder geval wel twee definities van stekker. Namelijk, stekker1: stekel, doorn en stekker2: die in de aansluitdoos wordt gestoken. Die tweede kende ik wel, maar het is kennelijk ook een alternatief voor doorn of stekel. Best interessant, maar ik kan me niet voorstellen dat een stekel of doorn enorm baalt.

Als ik op zoek ga naar balen, kom ik in het woordenboek in ieder geval wel de uitdrukking tegen. ‘Balen als een stekker’ is dus in ieder geval een echte uitdrukking. De definitie: er meer dan genoeg van hebben. Waar het vandaan komt wordt jammer genoeg buiten beschouwing gelaten. Wel staat vermeldt dat ‘Balen als een stier’ dezelfde betekenis heeft. Balen als een stekker is waarschijnlijk een vernieuwde vorm van Balen als een stier.

Grappig. Als je baalt, dan betekent het dus dat je er meer dan genoeg van hebt. Balen hoeft helemaal niet negatief te zijn. Iemand die dol is op pennen zal best tevreden zijn met balen pennen. Balen geld zou bijna niemand nee tegen zeggen. Alleen als je baalt als werkwoord gebruikt (waarbij je in de meeste gevallen van de situatie baalt), krijgt het een negatieve lading.

Maar dat terzijde. Ik was op zoek naar de herkomst van de stekker. Na een korte zoektocht op het internet ben ik erachter gekomen dat er meerdere mensen op zoek zijn geweest naar de betekenis. Wonderbaarlijk genoeg heeft niemand een antwoord. Het Genootschap Onze Taal kwam ook bij de stier terecht. De stier is in de uitdrukking terechtgekomen, omdat zeelui spraken over ‘het land hebben’ als je er genoeg van had. ‘Zo gestemd als een zeeman op land’ betekent namelijk ontevreden zijn. Land kun je in verband brengen met landbouw, koeien en stieren. Dat is dus vrij logisch.

Waar de stekker vandaan komt weet niemand. Tenzij iemand het ergens geheimhoudt, maar dat lijkt me sterk. Stekels, doorns en stekkers balen nou eenmaal. De herkomst van de uitdrukking is in mysterie gehuld. Laat ik zelf maar wat mogelijkheden opschrijven dan. Dan hebben we tenminste iets.

Mogelijkheid 1: Stel je bent een stekker. Dan zou ik inderdaad ook enorm balen. Je hangt dan de hele dag in een stopcontact of je zit de hele dag in een stekkerdoos. Het enige wat je hoeft te doen is stroom doorvoeren. Saai toch? En genoeg tijd om te balen.

Mogelijkheid 2: Vroeger heeft men zich versproken. De uitdrukking was namelijk oorspronkelijk ‘Balen als een steker’. Steker is een afkorting van aspergesteker, iemand die asperges uit de grond haalt (afsteekt). De oogst hoeft maar twee seizoenen tegen te vallen en de steker baalt enorm. Daar gaat zijn winst, dat is balen. Balen als een steker, dat wil niemand.

Mogelijkheid 3: Ook het woord balen is voortgekomen uit een verspreking. Het was namelijk ballen. ‘Ballen als een steker’ was de uitdrukking. Aspergestekers konden namelijk erg goed voetballen. Al ligt deze mogelijkheid ver van de realiteit af, denk ik.

Ach, we hebben nu in ieder geval drie mogelijkheden. Hoe vreemd ze ook zijn. Jammer dat de herkomst niet te achterhalen is, al denk ik niet dat er veel mensen van wakkerliggen. Eigenlijk is het best bijzonder. Is het mogelijk om ook in deze tijd een nieuwe uitdrukking te introduceren die niet te herleiden is naar iets logisch?